İlaç Karekodu ve Sahte İlaç Kontrolü

İlaç kutusundaki karekod, ilaç karekodu sorgulama işlemiyle ilacın gerçek, sisteme kayıtlı ve son kullanma tarihi geçmemiş olduğunu doğrulamanızı sağlayan bir güvenlik etiketidir. Bu kare şeklindeki barkod, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun (TİTCK) yürüttüğü İlaç Takip Sistemi'nin bir parçasıdır ve her kutuya tek olarak atanır. Şüpheli bir ilaçla karşılaştığınızda en güvenli adres her zaman eczanedir; gece acil durumlarda size en yakın nöbetçi eczane üzerinden kolayca bulunabilir.

İlaç Karekodu Nedir?

Karekod, ilaç kutusunun üzerinde bulunan, klasik barkoddan farklı olarak iki boyutlu kare desenli bir etikettir. Her kutuya özgü bir seri numarası, ürün kodu ve üretim bilgisini şifreli biçimde taşır. Bu sayede aynı isimdeki iki ilaç kutusu bile sistemde ayrı ayrı izlenebilir.

İlaç takip sistemi karekod uygulaması sayesinde bir kutunun üretimden eczane rafına kadar geçtiği her aşama kayıt altına alınır. Karekod, ilacın kimliği gibi çalışır; kopyalanması ya da taklit edilmesi normal bir barkoda göre çok daha zordur. Kutu üzerinde karekodun yanı sıra isim, parti numarası ve son kullanma tarihi gibi bilgiler de bulunur; bu bilgilerin karekodla uyuşmaması da bir şüphe işareti sayılabilir.

İTS (İlaç Takip Sistemi) Nedir?

İTS, Sağlık Bakanlığı'na bağlı TİTCK'nin ilaçları üretim ya da ithalattan hastaya ulaşana kadar izlediği resmî takip sistemidir. Sistem; üretici, depo, eczane ve hastane gibi tüm halkaları kapsar ve her hareket elektronik olarak kaydedilir.

Bu yapı sayesinde bir ilacın hangi eczaneye ulaştığı, hangi tarihte satıldığı ve hâlâ raflarda olup olmaması gerektiği merkezi olarak görülebilir. Karekod, İTS'nin sahadaki görünür yüzüdür; sistemin arka planında çalışan izleme mantığını tüketiciye açan arayüzdür. Üretici, karekodu kutuya bastığı anda ilgili bilgiyi merkezi sisteme bildirir; eczane ilacı satarken de yine bu karekodu okutarak hareketi kapatır.

Karekodu Nasıl Sorgulanır?

Karekod sorgulaması için TİTCK'nin resmî "İlaç Takip Sistemi (İTS) Mobil" uygulaması kullanılır. Akıllı telefonunuzdaki uygulama mağazasından indirdiğiniz bu uygulama ile kutudaki kareyi kameraya okutmanız yeterlidir.

Sorgulama sonucunda uygulama, ilacın sisteme kayıtlı olup olmadığını, hakkında bir toplatma kararı bulunup bulunmadığını ve son kullanma tarihinin geçip geçmediğini gösterir. Uygulamanın ekranda verdiği mesajlar sürümden sürüme değişebileceği için burada birebir metin aktarılmamaktadır; ekranda çıkan uyarıyı dikkatle okumanız önemlidir.

Elinizdeki ilacın geçerliliğinden şüphe duyuyorsanız ve farklı bir seçeneğe ihtiyacınız varsa eşdeğer ilaç rehberi size aynı etken maddeyi taşıyan alternatifler konusunda yol gösterebilir. İlacınızı eczaneden alırken kutunun hasarlı olmadığından ve karekodun silinmediğinden de emin olmanız faydalı olur.

Sahte İlaç Nasıl Anlaşılır?

Sahte ilaç nasıl anlaşılır sorusunun en güvenilir cevabı karekod sorgulamasıdır; ambalajın görünüşüne bakarak sahteyi gerçekten ayırt etmek çoğu zaman mümkün değildir. Buna ek olarak dikkat edilmesi gereken bazı görsel ipuçları da vardır:

• Kutu üzerindeki baskı kalitesinin bulanık veya soluk olması
• Prospektüsün eksik, çevirisi hatalı ya da hiç bulunmaması
• Kutunun açılmış, yeniden yapıştırılmış gibi görünmesi
• Son kullanma tarihinin silik, kazınmış ya da üzeri değiştirilmiş olması
• Tabletin rengi, kokusu veya dokusunun aynı ilacın önceki kutusundan farklı görünmesi

Bu belirtilerden biri varsa ilacı kullanmadan önce karekodu mutlaka sorgulayın ve eczacınıza danışın. İlaç yalnızca eczaneden temin edilmelidir; internet siteleri, sosyal medya ilanları veya eczane dışı satış noktalarından alınan ilaçlar sahte olma riski taşır. İlacınızı doğru koşullarda sakladığınızdan da emin olmak için evde ilaç saklama rehberine göz atabilirsiniz.

Sisteme Kayıtlı Olmayan İlaç Nedir?

Sisteme kayıtlı olmayan ilaç, karekodu sorgulandığında İTS veritabanında herhangi bir kayda rastlanmayan ilaç anlamına gelir. Bu durum, ilacın sahte olabileceğine, yasa dışı yollarla üretildiğine veya izinsiz bir şekilde dolaşıma girdiğine işaret edebilir.

Böyle bir sonuçla karşılaşıldığında ilaç kesinlikle kullanılmamalıdır. İTS Mobil uygulaması üzerinden bu durum doğrudan yetkililere bildirilebilir; bildirim seçeneği uygulama içinde yer alır. Ayrıca son kullanma tarihi geçmiş bir ilaçla karşılaştıysanız bunun imhası ve değerlendirilmesi için son kullanma tarihi geçmiş ilaç makalesine bakabilirsiniz. İlacı aldığınız yeri de hatırlamak, yetkililere yapacağınız bildirimin değerlendirilmesini kolaylaştırır.

İTS Mobil Uygulaması Kullanımı

Uygulamayı kullanmaya başlamak için önce resmi uygulama mağazasından indirip kurmanız, ardından kamera iznini vermeniz gerekir. Kurulumdan sonra işlem adımları genellikle şu şekilde özetlenebilir:

Adım Adım Kullanım

1. Uygulamayı açın ve karekod okuma ekranına geçin
2. İlaç kutusundaki kareyi kameraya net şekilde gösterin
3. Uygulamanın verdiği sonucu (kayıtlı/kayıtlı değil, toplatma durumu, son kullanma tarihi) inceleyin
4. Şüpheli bir sonuç çıkarsa bildirim seçeneğini kullanın

Uygulamanın gösterdiği uyarı metinleri güncellemelere göre değişebilir; bu nedenle ekrandaki yönlendirmeyi dikkatle takip etmeniz önerilir. İlacınızla ilgili başka bir ürünle etkileşim şüpheniz varsa ilaç etkileşimleri içeriğini okuyabilir, doz veya kullanım konusunda tereddüt yaşıyorsanız doktorunuza veya eczacınıza danışmanız gerektiğini unutmayın.

Karekod sorgulaması size net bir sonuç vermediğinde veya acil bir ilaca gece ihtiyaç duyduğunuzda en pratik çözüm, bölgenizdeki açık eczaneyi nöbetçi eczane sayfasından kontrol etmektir; orada size en yakın eczanenin adresini ve çalışma bilgisini görebilirsiniz. Ciddi bir sağlık sorunu, zehirlenme belirtisi veya nefes darlığı gibi acil durumlarda ise eczane değil, doğrudan acil servise başvurulmalıdır.

Kaynak: TİTCK, İlaç Takip Sistemi (İTS); İlaç Takip Sistemi (İTS) Mobil uygulaması.